eritrosit-optimized
İyi Hayat03-06-2022

Eritrosit Nedir? 

Alyuvarlar olarak bilinip, kana kırmızı rengini veren eritrositler ile ilgili merak ettiklerinizi bu yazımızda bulabilirsiniz.

Alyuvarlar olarak bilinip, kana kırmızı rengini veren eritrositler embriyonik dönemde karaciğer, dalak ve lenf düğümlerinde, gebeliğin son ayında ve doğumdan sonra ise kırmızı kemik iliğinde üretilirler. 5 yaşına kadar tüm kemiklerin ilikleri eritrositleri üretir; yaklaşık 20 yaşından sonra uzun kemiklerin ilikleri yağlanır ve eritrosit yapımı omurlar, sternum (iman tahtası denen göğüs kemiği), kaburgalar ve kalça kemiğinde devam eder.

18-65 Yaş arasında, ağırlığı 50 kg üzerinde, önemli bir sağlık sorunu olmayan, hemoglobin ölçümü normal olan herkes yılda dört kez (en sık 2 ay ara ile) kan bağışında bulunabilir. Kan verince kan yapan kemik iliği uyarılır ve kan yapmaya sevk edilir, kan hücreleri yenilenir. Dolaşım sistemindeki toplam eritrosit kütlesi dar sınırlar içinde düzenlenir; öyle ki akciğerden dokulara yeterli oksijen taşınmasını sağlayacak uygun miktarda eritrosit daima bulunur; buna karşılık hücreler kan akımına engel olacak kadar fazla miktara da ulaşmaz.

Sağlıklı bir erkekte ortalama eritrosit sayısı milimetreküpte yaklaşık 5.200.000 (4,7 ila 6,1 milyon), kadında 4.700.000 (4,2 ila 5,4 milyon) kadardır; metabolizma hızıyla ilgili olarak bebeklerde 6.500.000 civarındadır. Yüksek rakımda yaşayanlarda, deniz seviyesinden yükseklere doğru çıkıldıkça havadaki oksijen miktarı azaldığı için, kalp atışı hızlanır, kan basıncı artar, nefes alma hızı artar ve en son olarak da artan oksijen taşıma ihtiyacı sebebiyle eritrosit sayısı artar, dolayısıyla bu kişilerin eritrosit sayıları daha yüksek saptanır.

Eritrositlerin işlevi, akciğerlerden dokulara oksijeni/dokulardan akciğerlere karbondioksiti ileten hemoglobini taşımaktır. Oksijenin %1-2’si kanın plazmasında çözünmüş halde taşınır; %98’i alyuvarların içindeki hemoglobin proteinine bağlanarak taşınır.

Pek çok hastalığa ait şikayetlerin varlığında yapılan rutin kan sayımı testinde (tam kan sayımı = CBC: Complet blood count) bakılan değerlerden biri de eritrosit sayısıdır. Yenidoğanlarda, bebeklerde, erken çocukluk döneminde, geç çocukluk döneminde, ergenlikte ve erişkinlikte RBC (eritrosit) referans değerleri farklıdır.
Yenidoğanlarda 4,8 - 7,2 milyon; Çocuklarda 4,6 - 4,8 milyon; Gebelerde birinci trimesterda (ilk üç ayda) 3,42 - 4,55 milyon, ikinci trimesterda 2,81-4,49 milyon, üçüncü trimesterda 2,72 - 4,43 milyon; Kadınlarda 4,2 - 5,4 milyon; Erkeklerde RBC (eritrosit) normal değeri 1 mikro litre kanda 4,7 - 6,1 milyon aralığındadır.

İdrarda eritrosit görülmesi ve yüksekliği, idrarda kan bulunması olarak tanımlanan hematüri (kanlı idrar) anlamına gelir. İdrar yolu iltihabı başta olmak üzere, mesane ya da böbrek enfeksiyonları, böbrekte taş varlığı, prostat büyümesi, orak hücreli anemi, böbrek kanseri, mesane kanseri, prostat kanseri, idrar yollarında tümör, kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, bazı ağrı kesici türleri, aşırı egzersiz gibi pek çok farklı neden idrarda eritrosit görülmesine neden olabilir. Nadiren ciddi hastalıklara bağlı olarak gelişen bu durum, bazı vakalarda ciddi sağlık probleminin işaretçisi olabildiğinden idrarda eritrosit yüksekliğinin neden kaynaklandığı mutlaka araştırılmalıdır.

Eritrosit değeri kalp, damar, böbrek, kemik iliği hastalıklarının yanı sıra uyku apnesi, hemoglobinopati (hemoglobin yapısında bozuklukla belirgin kan hastalığı), pulmoner fibrozis (akciğerde bağ dokusu artışı), bağırsak tıkanıklığı, dehidrasyon (su kayb), karbonmonoksit zehirlenmesi, protein artırıcı ürünler, doping ürünleri, ağır egzersiz, sigara kullanımı ve yüksek rakımlı yerlere çıkmak gibi nedenlerle yükselebilir. Tansiyon yüksekliği, bulanık görme, göğüs ve eklem ağrısı, baş dönmesi, baş ağrısı, kulak çınlaması, karın ağrısı, kaşıntı (sıcak duş sonrası belirginleşebilir), avuç içlerinde hassasiyet ve ciltte morluk oluşumu gibi belirtiler eritrosit yüksekliğini akla getirmelidir.

Eritrosit düşüklüğü olan anemi (kansızlık) kan düzeyinde yeterince eritrosit veya hemoglobin (eritrosit içinde bulunan ve oksijen ile karbondioksitin bağlandığı protein) bulunmadığının göstergesidir. Çoğunlukla demir, bakır, folik asit, B6 ve/veya B12 eksikliğinden kaynaklanan eritrosit düşüklüğü, yetersiz beslenme, gebelik, kanama, bazı böbrek rahatsızlıkları, tiroit bozuklukları, multipl miyelom (kemik iliği hücrelerinden gelişen kötü huylu tümör), epilepsi, anemi türleri, lösemi (kan kanseri), kemik iliği yetmezliği gibi pek çok farklı duruma bağlı olarak da görülebilir. Anormal şekilde eritrosit yıkımı, eritrosit üretiminin engellenmesi, kanama gibi nedenlere bağlı olarak gelişen eritrosit düşüklüğü varlığında, kalp ritim düzensizliği, uyku problemi, nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş ağrısı, baş dönmesi, bacaklarda kramp, halsizlik ve çabuk yorulma gibi pek çok farklı belirti ortaya çıkabilir.

Eritrositlerin, sayıca değerinin yanında yapısal özellikleri de değerlendirilmelidir.
Ortalama eritrosit (korpuskular) hacim (OEH = MCV): Eritrositlerin büyüklüğünü gösterir, normal bir kırmızı kan hücresinin hacmi 80-100 fl arasında değişir. Hacimdeki artış ya da azalmanın tespiti ile altta yatan anemi hastalığının sınıflandırılması sağlanır. Demir eksikliği anemisi ve talasemi hastalığında eritrositlerin hacmi küçülmüş (mikrositik) olarak saptanırken; folik asit ya da B12 vitamini eksikliğine bağlı olarak oluşan anemilerde ve alkol kullanımı, bazı ilaçlar, artmış eritrosit üretimi, tiroid fonksiyonlarında azalma, kemik iliği problemleri durumlarında eritrosit hacmi üst sınır değerinden yüksek (makrositik) olarak bulunur.

Ortalama eritrosit dağılım genişliği (RDW): eritrositlerin büyüklüklerinin birbirinden farklı olduğunu gösteren, eritrositlerinin dağılım genişliğini, eritrosit büyüklüğündeki değişimi ifade eden istatistiksel bir değerdir. Referans aralıkları testi yapan laboratuara bağlı olarak değişiklik gösterebilse de, RDW için normal değerler kadınlarda yüzde 11.9 ila 15.5 ve erkeklerde yüzde 11.8 ila 15.6 aralığındadır. Bunun dışındaki değerler, besin eksikliği, enfeksiyon veya başka bir bozukluğa işaret edebilir. Demir eksikliği, folat veya vitamin B-12 eksikliği anemisinde bu değer artmış olarak bulunurken, talasemi taşıyıcılarında normal olarak bulunur, mikrositer anemi olarak adlandırılan kırmızı kan hücrelerinin normalden aşırı küçük boyutta olması durumlarında ise RDW değeri düşüktür. RDW seviyesinin düşüklüğü eklem iltihaplanması, kronikleşmiş kansızlık, B6 vitamini eksikliği, demir emiliminin az olması, yüksek seviyede kan kaybı durumlarında da görülebilir. RDW düşüklüğü yaşayan kişilerde nefes darlığı, yorgunluk, bitkinlik, ten renginde solukluk, ishal, kalp çarpıntısı, iştahsızlık ve mide bulantısı görülebilen belirtiler arasındadır. RDW testi, hemoglobin oluşumunda bozukluk, dalak büyümesi, akyuvar artışı ve şiddetli anemiye neden olabilen kalıtsal kan bozuklukları olan talasemileri, şeker hastalığı, kalp hastalığı, karaciğer hastalığı, kanser gibi tabloları teşhis etmeye yardımcı olmak için de kullanılır.

RDW ve MCV testlerinin birlikte değerlendirilmesi de hastalık tanısıyla ilgili ipuçları verebilir: yüksek RDW ile yüksek MCV bazı makrositik (büyük eritrositli) anemilerde; yüksek RDW ile düşük MCV bazı mikrositik (küçük eritrositli) anemilerde görülür. Düşük MCV ile normal bir RDW varsa, kronik böbrek hastalığından kaynaklanan bir anemi olabilir. RDW normal ancak yüksek MCV varsa kemik iliğinin kırmızı kan hücreleri de dahil olmak üzere yeterli kan hücresi üretmediği aplastik anemi olabilir.


Dr. Suat Sarp

28.04.2022

Kaynaklar:
Robbins Temel Patoloji
Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji
Biyoloji El Kitabı, İbrahim Torcan
https://www.florence.com.tr/rbc-nedir, Doç. Dr. Deniz Gören
https://www.gpoh.de/kinderkrebsinfo/content/hastalklar/loesemiler/kemik_ilii_ve_kann_yaps_ve_goerevleri/kan_bileenleri/index_tur.html
http://www.kanhastaliklari.org.tr/icerik.php?id=297&alt_id=606&tab=0
https://www.memorial.com.tr/tani-ve-testler/eritrosit-testi-hangi-hastaliklarin-tanisi-icin-yapilir

“Burada bulunan içeriğimize erişim sağlamadan önce internet sitemizin kullanım koşullarını incelemeni tavsiye ederiz.”

NN ve Albert Sağlık iş birliği ile
nn logo
albert health logo

Copyright © 2022 İyi Hayat